RSS
O país dos medios cerebros
Conta Charles Darwin a seguinte anécdota que lle aconteceu en Chile, en 1834:
“Un día coincidiron un coleccionista alemán de historia natural chamado Renous e un vello avogado español. Divertiume moito cando coñecín a conversación que tiveran entre eles. Renous fala o español tan ben que o vello avogado pensou que era chileno. Renous, falando sobre min, preguntoulle ao vello que lle parecía iso de que o Rei de Inglaterra envíe un recolector ao seu país a coller lagartos, escaravellos, e a romper pedras? O ancián quedou pensativo durante un rato, e dixo, “Soa raro, aquí hai gato encerrado. Ningún home é tan rico como para enviar á xente por aí a recoller semellante porcallada. Non me gusta: se un de nós fora a Inglaterra e fixera esas cousas, non cree que o Rei de Inglaterra nos botaría fora do seu país?”. E este douto ancián, pola súa profesión, pertence a unha das clases mellor informadas e máis intelixentes! O propio Renous, dous ou tres anos antes, deixara nunha casa de San Fernando varios vermes a cargo dunha rapaza, para que os alimentara, e así lograr que se transformaran en bolboretas. O rumor espallouse polo pobo, de tal xeito que os cregos e o Gobernador xuntáronse para discutir o tema, chegando á conclusión de que tal cousa debía de ser algún tipo de herexía. Conforme a isto, cando Renous regresou, foi arrestado”.
Hai xente que é culta, outra que é inculta, e aínda outra que é 0culta, ou sexa: 0 (cero) + culta. Neste último caso trátase de xente que ten unha certa cultura (por exemplo en ciencias ou en humanidades) pero que ignora en grande medida a outra metade (as humanidades, ou as ciencias, segundo o caso). A maior parte dos científicos son 0cultos das humanidades, e viceversa, a maior parte das xentes de letras son 0cultos da ciencia.
Este déficit non é un fenómeno novo, como vemos por exemplo no relato de Darwin, como tampouco é recente a preocupación polo desastroso divorcio entre as letras e as ciencias. Neste ano de festexos de toda clase (Galileo, Darwin, Poe), cumprimos tamén 50 anos da celebración dunha conferencia salientábel: “As dúas culturas”, impartida en Cambridge (Reino Unido) por Charles Percy Snow. Nesa charla, logo convertida nun libro que vai para mítico, Snow denuncia a incomprensión mutua entre a cultura “tradicional” e a cultura científica: “As persoas educadas coa maior intensidade da que somos capaces xa non son quen de comunicarse unhas con outras no plano dos seus principais intereses intelectuais. Isto é grave para a nosa vida creativa, intelectual e, sobre todo, moral. Estanos levando a interpretar mal o pasado, a equivocar o presente e a descartar as nosas esperanzas no futuro”.
Hoxe en día moita xente de letras segue a considerarse culta ignorando de xeito estrepitoso a ciencia que precisan para comprender o mundo. E, do mesmo xeito, os 0cultos das ciencias consideran irrelevante a historia, a filosofía ou a literatura. O resultado é un coágulo no medio dos cerebros mellor preparados. Unha mágoa; sobre todo cando constatamos a poderosa forza imaxinativa e creativa que tende a xurdir nas colisións entre elementos de natureza diversa.
(Como parte das celebracións do 50 aniversario de “As dúas culturas”, o Consello da Cultura Galega está a preparar a primeira edición en galego do mítico libro).