Manuel Segade (A Coruña, 1977) é licenciado en Historia da Arte pola USC. Traballou como coordinador de contidos de Metrònom Fundació Rafael Tous d’Art Contemporani en Barcelona e, como comisario independente, realizou “A construción do espectador” para a Fundación Luis Seoane en 2003, o museo Miquel Casablancas (MICA) xunto a David Armengol (unha institución efémera de arte emerxente no Distrito de Sant Andreu de Barcelona) ou diferentes proxectos que investigan sobre a posibilidade de producir unha comunidade social efectiva e crítica por medio da cultura contemporánea, como Interferències’06 para o Ajuntament de Terrassa. Desde 1998 traballa en fragmentos dunha historia cultural das prácticas estéticas de finais do século XIX, tema sobre o que recentemente publicou o ensaio Narciso Fin de Siglo. Actualmente desenvolve a súa actividade profesional no departamento de exposicións do Centro Galego de Arte Contemporánea (CGAC), comisariando mostras como a individual de Susan Philipsz ou, para este 2008, Clemens von Wedemeyer.

1. Desde a túa experiencia como comisario de diversas exposicións nestes anos, cal cres que é o rol do comisariado na engrenaxe artística actual? E concretamente no caso galego?

Téndese a unha visión estreita do comisariado: non se trata só da concepción dunha exposición e dun texto nun catálogo. Un comisario é un intercambiador entre o artista e o público, un mediador entre a produción e a institución. Debe dar resposta a necesidades en tres niveis: dos artistas, da institución e dos diferentes tipos de usuarios cos que esta conta. O seu traballo está na escena da arte, na investigación de contidos e fórmulas de comunicalos espacialmente e tamén no artellamento de relatos de uso comunitario.

En Galicia non existía, ata o Máster do departamento de Historia da Arte que se está desenvolver este ano e co que o CGAC colabora, formación específica en comisariado. Quizais por iso hai poucos comisarios profesionais no noso país. Coma eu mesmo, os comisarios galegos pertencen a un territorio institucional e poucos intentan inventar novas fórmulas alén dos seus marcos. Desde a miña experiencia, como comisario independente que chega a unha institución pública, fáiseme fundamental o meu capital persoal anterior, aplicado a un proxecto maior, coa súa entidade e o seu propio sentido: saber utilizar a linguaxe propia con un vocabulario alleo. Cando se contrata a alguén é por unha traxectoria e un bagaxe que interesa; é así que podes aportar a eses vocábulos unha especial connotación, xerar un tipo de relato diferencial. Creo que o grande reto e responsabilidade consiste en escoller aqueles relatos que sexan relevantes e procuren o desenvolvemento da nosa comunidade.

2. Vas ser comisario dunha exposición colectiva no CGAC en xuño deste ano chamada “Situación”, onde se pretende analizar o diagnosticar o presente da arte actual na nosa terra. Cal cres que son as sinais/características e os retos das artes visuais en Galicia nestes últimos anos?

“Situación” comezou sendo un título provisorio, de traballo, dun proxecto que pretende aportar ferramentas para interpretar a escena da arte galega. O CGAC cumpre 15 anos neste 2008 e a madurez dun centro autonómico pasa por atender precisamente a unha posición crítica desde dentro: que provocou este tempo de existencia? Cal é a situación do desnivel de comunicación pública da arte actual? É efectiva a escena da arte en Galicia? Os retos non están nas artes, que avanzan ao seu propio ritmo, senón que pertencen ao sistema. Galicia ten un sistema institucional envexable, de centros, galerías e fundacións que non existen noutras comunidades economicamente máis desenvolvidas. Ao mesmo tempo, vivimos nun sistema cultural endémico, cada vez mais privatizado, que serve a intereses tecnocráticos, relacionados co poder da imaxe e a creación de identidade pública. Por outra banda, unha grande parte da crítica exércese coma se dun grupo de presión se tratara, cuns intereses concretos que, ademais, se enmascaran hipocritamente. Temos comisarios dirixindo centros punteiros en Europa, artistas novos que fan as súas primeiras exposicións individuais fóra de Galicia, xestores traballando en importantes organismos nacionais… Creo que o reto é o dun vínculo real, a construción xenerosa dunha realidade común.

3. Desde o ano pasado vés desenvolvendo tarefas de coordinación de exposicións no CGAC. Deste o teu labor como observas a presenza e papel dos centros de arte contemporánea?

Máis alá de xeitos de competencia, é un orgullo ver como eu marchei hai uns anos de Galicia na procura de traballo, e cando volto atópome con dous centros con sona no territorio nacional. Como dinamizador do contexto, como plataforma discursiva que poida provocar cuestionamentos críticos e como espazo de verdadeiro goce, paréceme unha infraestrutura fundamental. Eu eduquei o meu gusto a través das exposicións do CGAC, que abriu cando comecei a estudar en Santiago. O CGAC actual ofrece un extraordinario marco de traballo. Existen poucos contextos institucionais semellantes, que non busquen unha rendibilidade inmediata, nin a espectacularidade, senón intereses a medio e longo prazo. Ten unha infraestrutura recoñecible e con prestixio en ben diferentes departamentos do seu centro. Curiosamente, recíbense proxectos de fóra pero poucos de dentro. Eu creo que o CGAC ten unha característica importante: non é un lugar intercambiable con outro, o que desgraciadamente ocorre na maioría dos novos centros.

4. Que proxecto recomendarías que coñezas e se estea desenvolver a nivel internacional?

Hai proxectos que me interesan por estar preto do que a min me gustaría contar, como Be[com]ing Dutch, do Van Abbemuseum de Eindhoven (Holanda) -unha reflexión sobre a identidade nacional premiada e xa na súa segunda fase- ou multitude de proxectos que se desenvolven actualmente dende a perspectiva da teoría postcolonial –como o máis recente que me interesou, Re-imagining Asia na Haus der Kulturen des Welt en Berlín, que reflexiona sobre cómo artistas internacionais reinventan a imaxe de Asia e desafían os conceptos eurocéntricos da arte-, porque me sorprende moito que nunha comunidade tan emigrada como Galicia e coa volta das segundas ou terceiras xeracións de descendentes de galegos, non se estea a desenvolver este tipo de propostas aquí.

De todos os xeitos, intento estar máis atento á comunidade artística que ós e-flux. Cando viaxo, intento estar pendente da realidade artística, do verdadeiro contexto e das fórmulas que utilizan para vertebrar o que non atopan nas institucións. Xa pode ser editorial –un espazo hoxe fundamental por barato e sinxelo de xestionar-, web ou de pequenos espacios físicos máis ou menos autoxestionados. Interésanme porque son fenómenos que responden a unha realidade. Ten que ver con outro dos meus intereses: a relectura do relacional, fundamental, e que todos abandonamos por aburrimento, pola mala publicidade de certos produtos febles ós que deu lugar.

5. Cales pensas que son as claves da arte actual, que liñas, tendencias ou narracións cres que definen ou debuxan o panorama creativo presente?

É unha pregunta demasiado aberta. A nivel de mercado, o xigante Chinés, é evidente que está apertando forte. Tamén o regreso dunha tendencia obxectual, que se pode detectar en centros coma Londres, parece algo sintomático dun momento especial do mercado da arte. A noción institucional de responsabilidade colectiva, o espertar dun interese común máis alá dunha comunidade concreta pero traballado dun xeito contextual parece unha constante con futuro. Ou eu espero que o teña.