Publicado o 20 Jan 2010
O debuxante canadiano Guy Delisle chegou á cidade chinesa de Shenzhen a finais de 1997 para dirixir durante un período de tres meses un estudio de animación que fora contratado dende Francia.
A cidade chinesa de Shenzen
Delisle recolleu as experiencias da súa estadía no álbum que leva o nome da cidade. A súa descrición non é precisamente a dun lugar para facer turismo: polución, suciedade e un ambiente gris no que a presenza dun occidental, malia a proximidade dunha urbe coma Hong Kong, non pasa desapercibida. Delisle é observado pola rúa, saudado por descoñecidos e mesmo fotografado coma se dun motivo pintoresco se tratase. A urbe configúrase coma un gran centro de negocios, un horizonte de rañaceos e grúas no que a construción non se detén e os edificios medran a razón dun piso por día. No parque temático “Windows of the World”, Delisle visita reproducións a escala dalgúns dos monumentos máis populares do mundo, o que pode interpretarse como a sarcástica solución das autoridades para a incomunicación a que someten aos seus cidadáns. De feito, ninguén pode abandonar Shenzhen sen visado e o extremo norte da cidade está rodeado por unha valla electrificada e un ronsel de torres de vixiancia. Nada como asistir á flagrante vulneración dos Dereitos Humanos para tomar conciencia do alcance da propia liberdade.
A estatua de Kim-Il-Sung en Pyongyang.
Anos máis tarde, Delisle adicaría un novo álbum a Pyongyang, a capital de Corea do Norte que visitaría tamén para supervisar un proxecto de animación. Todo un síntoma, os procesos de deslocalización e subcontratación internacional facilitan a connivencia entre as grandes empresas occidentais e as ditaduras asiáticas. O totalitarismo norcoreano edifícase sobre o extravagante culto á personalidade dos seus líderes e un abafante aparello propagandístico. Todo visitante que chega á cidade é conducido ante a estatua de Kim Il-Sung para depositar flores aos seus pés. O seu retrato e o do seu fillo e sucesor Kim Jong-Il atópanse en fachadas, paneis e escaparates, mais tamén en cada habitación de cada edificio do país e na lapela de todo bo cidadán. A ideoloxía oficial do Estado, o juche (a adaptación norcoreana de marxismo e maoísmo), difúndese nos medios, na rúa a golpe de megáfono e inspira estatuas e monolitos. Os estranxeiros teñen prohibido circular polo país sen a inexcusable presenza dos seus guías, que os acompañan en todos os seus desprazamentos. Delisle interpreta a arquitectura da cidade, xigante por fóra e ruinosa por dentro, coma metáfora dun réxime hermético e decadente.
Pagodas en Birmania.
Completa a triloxía Crónicas birmanas, álbum no que Delisle recolle as súas experiencias en Myanmar, denominación actual da antiga Birmania. O debuxante residiu en Rangún durante seis meses coa súa muller, traballadora de Médicos sen Fronteiras, e o seu fillo. A familia estableceuse nun barrio de vivendas coloniais denominado “Golden Valley”, a carón das mansións fortificadas de xenerais e homes de negocios afíns ao réxime. Delisle constata ata que punto as casas coloniais se axeitan peor ás esixencias do clima local que as vivendas tradicionais. De novo a arquitectura como metáfora. E de novo as pegadas do totalitarismo: censura informativa, corrupción policial e represión da oposición política personificada na Premio Nóbel Aung San Suu Kyi. A saída de Delisle e a súa familia do país coincide co peche das misións de Médicos sen Fronteiras ante imposibilidade de seguir exercendo o seu labor humanitario sen se converter en cómplices do réxime.
Guy Delisle retrata as distintas facianas do totalitarismo asiático cunha sabia combinación de crítica e humor. As súas crónicas evidencian ata que punto o respecto aos Dereitos Humanos segue a ser aínda unha asignatura pendente en moitos lugares do planeta.
Visita Shenzhen
Ver mapa más grande
Publicado o 09 Nov 2009
A modernidade e o dinamismo que fan de Berlín un dos máis importantes centros políticos, económicos e culturais da Europa actual invitan a esquecer as convulsións que a capital alemana sufriu durante o século XX. Se a Segunda Guerra Mundial remataba coa grandeza monumental da cidade reducida a cascallos, apenas uns anos máis tarde a Guerra Fría erguía un muro que mantería aos seus habitantes arredados durante case trinta anos. Son varios os autores que teñen revisado, da man da banda deseñada, estes e outros avatares vividos pola cidade durante o século pasado.
O Reichstag visto por Lutes e con fotografía HDR (Foto: Wolfgang Staudt)
O escritor e debuxante Jason Lutes debe grande parte do seu prestixio a Berlín, obra proxectada como triloxía da que ata o de agora viron a luz as dúas primeiras entregas e na que o autor norteamericano se achega ao convulso ambiente da capital alemana durante os últimos anos da República de Weimar. Foi aquel un tempo de inestabilidade política, crise económica, tensións sociais e conflitos de clase que rematou con Hitler instalado no poder. Lutes pretende amosar este mosaico de acontecementos en toda a súa complexidade, ofrecendo unha imaxe completa das circunstancias que poden levar a un pobo a abrazar o nazismo. Para afrontar un propósito tan ambicioso constrúe un relato exhaustivo e de ritmo pausado, que se achega aos grandes eventos históricos a través das súas repercusións na esfera persoal dos protagonistas. O individuo amósasenos empequenecido polas dimensións da cidade e tamén por unha marea de acontecementos á que non pode sustraerse. As paisaxes urbanas de Lutes revelan as contradicións dunha cidade en proceso de industrialización, na que o contraste entre a calor dos cabarés e o frío das rúas expresa unha distancia social entre burguesía e lumpen que estará na orixe de futuros conflitos. Se o primeiro tomo, Cidade de pedras, concede máis importancia á confrontación ideolóxica e os movementos populares dun e outro signo, o segundo, Cidade de fume, céntrase nas tensións raciais e de clase.
Nazis no Reichstag (Parlamento alemán). A fotografía orixinal e a interpretación de Lutes
O trazo limpo de Lutes e a elusión do xogo de luces e sombras, especialmente evidente no seu caso ao traballar en branco e negro, vencéllano a Hergé, autor que tamén consideraba esencial a documentación histórica e visual. No epílogo do primeiro volume, Lutes especifica as referencias polas que se guiou na recreación dos distintos escenarios da cidade, fundamentalmente obras de pintores vencellados coa corrente expresionista como Franz Lenk, George Grosz ou Otto Dix, aínda que tamén fotografías de autores como August Sander. Algúns destes referentes aparecen explícitamente homenaxeados nas páxinas de Berlín, mentres a pegada de outros resulta evidente en aspectos como o retrato de ambientes ou o vestiario dos personaxes.
Viñetas de Guibert
Tamén Brune, un dos primeiros traballos de Emmanuel Guibert, recolle unha historia ambientada no Berlín dos anos 20 do século pasado. O autor francés adicou máis de seis anos a esta obra atípica na súa bibliografía, elaborada por encargo e que finalmente ficaría inacabada, publicándose só o primeiro dos dous álbums previstos. Non é doado recoñecer ao autor de O fotógrafo ou A guerra de Alan nas páxinas de Brune. As súas pranchas repletas de detalles achégano a un hiperrealismo que abandonaría axiña por un grafismo moito máis sintético. Anque a maior parte da acción desta obra transcurre en interiores, Guibert non renuncia a ofrecer algunhas imaxes ben recoñecibles do Berlín máis maxestuoso, como a Porta de Brandenburgo ou a Potsdamer Platz.
Collage dunha renuncia de Miguelanxo Prado
Se cadra o derradeiro fito histórico vivido por Berlín no pasado século foi a caída, en novembro de 1989, do muro que mantivo a cidade esgazada durante case tres décadas. Apenas comezara o proceso de unificación cando o guionista Pierre Christin promoveu, en colaboración co editor alemán Andreas Knigge, un volume colectivo que pretendía ser crónica urxente dos acontecementos. A publicación debía ver a luz en xaneiro de 1990, é dicir, tan só un par de meses despois do acontecemento, o que demostra a vontade dos promotores de ofrecer unha visión dos feitos máis intuitiva que reflexiva. Un artista tan próximo a nós como Miguelanxo Prado participou no proxecto cun traballo titulado Collage dunha renuncia, unha narración breve, de apenas catro páxinas, máis próxima ao relato ilustrado que ao cómic propiamente dito. A historia participa do ton melancólico que Prado adoita imprimir aos seus relatos, mais remata cunha imaxe esperanzadora de cara ao novo século, o reencontro eufórico dos berlineses dos dous lados do muro.
Visita Berlín
Ver mapa más grande
Publicado o 02 Sep 2009
A Torre de Londres e o Tower Bridge, segundo Edgar P. Jacobs, e o seu modelo real
Aínda que a perpetua confrontación de Blake e Mortimer, os aventureiros creados polo debuxante belga Edgar P. Jacobs, co seu megalómano adversario Olrik coñeceu escenarios tan exóticos como Exipto ou a Atlántida, o que foi o episodio máis popular da saga, o recollido no álbum A marca marela, transcurría nas máis familiares rúas de Londres. Nel, un roubo na Torre de Londres daba lugar a un vertixinoso percorrido polos escenarios máis pintorescos da cidade: da estación de King’s Cross a Picadilly Circus cunha inevitable parada na biblioteca do British Museum.
A sala de lectura do Museo Británico, segundo Edgar P. Jacobs
Esta ambientación, aparentemente orientada a facerlle o escenario ben recoñecible ao lector, vese complementada cunha exhaustiva identificación de cada un dos recantos que aparecen na historia, o que respondería á vocación realista que o debuxante compartía co seu bo amigo Hergé. Retratada baixo as premisas estéticas da “liña clara”, a capital inglesa presenta un perfil colorista e tranquilizador, acorde co espírito de aventura xuvenil que preside o conxunto da saga.
O reverso escuro desta representación atoparíamolo en From hell, a complexa aproximación de Alan Moore ao mito de Jack o Destripador, na que a miseria dos baixos fondos londinenses aparece descrita co trazo áspero do debuxante escocés Eddie Campbell.
A Chirst Church From Hell, de Alan Moore
Moore rompe o círculo que vencella ao Destripador a Whitechapel e involucra ao conxunto da capital londinense no plan do asasino. No capítulo cuarto, un dos máis brillantes da obra, o Destripador de Moore, cuxa identidade se nos revela xa dende o inicio da narración, fai un longo percorrido en coche de cabalos por un Londres que conforma, na súa visión, un entramado simbólico que explica o pasado da urbe e determina o seu presente. Tumbas, templos e monumentos expresarían o triunfo violento dunha cultura sobre as que a precederon e demostrarían unha teimuda vontade de seguir influindo na realidade. As igrexas deseñadas polo arquitecto Nicholas Hawksmoor (Christ Church, St George’s Bloomsbury, St Paul’s Cathedral…), cristiás na superficie mais inspiradas en templos pagáns, serían a metáfora dunha cidade en cuxos adentros latexa aínda unha pulsión primaria.
O plan do Destripador axeitaríase á mensaxe misóxina que se atoparía inscrita nas pedras da cidade: en Battle Bridge caeu o matriarcado da raíña Boadicea; a catedral de St. Paul érguese onde antano houbo un templo adicado a Diana; columnas, torres e obeliscos serían unha obvia representación da masculinidade… O asasinato ritual de catro prostitutas constituría outro símbolo dirixido aos mesmos fins: recoller e perpetuar o sometemento secular da muller ao varón. O noso tempo, co mito do Destripador convertido en parque temático e a violencia sobre as mulleres lamentablemente vixente, confirmaría o triunfo do seu plan.
Impoñendo cadansúa ollada sobre a paisaxe, Jacobs e Moore demostran que Londres non é unha soa cidade, senón a suma de todas as cidades que leva dentro.
Atravesa o Tower Bridge co Google Street View:
Ver mapa más grande
Publicado o 23 Jun 2009
O Muro das Lamentacións. Viñeta de Sacco.
O primeiro número da revista de banda deseñada El manglar incluía un breve relato de Émile Bravo titulado Os Ben Qutuz brothers na terra da frustración. A terra á que se refire o título non é outra que Palestina e a historia denuncia a violencia, o adoutrinamento e o odio ao outro a propósito do conflito que leva décadas enfrontando a palestinos e israelís. Trátase dunha mensaxe tan simple e directa que Bravo non precisa palabras para contala, abóndalle coa forza expresiva do seu peculiar estilo gráfico, enganosamente infantil. A historia xira arredor do principio acción-reacción e do bucle interminable de violencia que xera, mantendo unha certa equidistancia entre os dous bandos en loita.
Mais o punto de partida de calquera aproximación a Oriente Medio da man da banda deseñada é Palestina: na franxa de Gaza do xornalista e debuxante norteamericano Joe Sacco, que foi un clásico instantáneo e deixou establecidos os estándares para o uso do cómic na crónica xornalística. En contraste coa posición de Émile Bravo, Sacco renuncia abertamente a calquera pretensión de obxectividade. O seu é un relato comprometido, que toma partido abertamente polo bando palestino e se centra na denuncia dos abusos dos colonos sobre unha poboación desprotexida, vítima dun reparto de forzas inxusto.
A vila palestina de Silwan
Capítulo a capítulo, Sacco percorre os territorios ocupados na procura de testemuños sobre os horrores do conflito. Nablús, Ramallah, Hebrón… cada unha das vilas que o autor visita presenta na súa superficie as cicatrices dunha guerra que xa nos 90 parecía demasiado longa: estradas sen asfaltar, rúas enlamadas, casoupas ruinosas, vehículos descompostos… Sobre o terreo, unha poboación afogada amósase incapaz de vivir á marxe dun conflito que marca invariablemente o seu día a día. O trazo groso e feísta de Sacco, debedor do underground americano, encaixa á perfección coa crueza dos testemuños recollidos.
A única paisaxe descrita por Sacco que rompe coa desoladora imaxe das zonas ocupadas é a cidade israelí de Tel Aviv. É nesa urbe xenuinamente mediterránea onde transcurren as obras de Rutu Modan. Ao contrario que Sacco, esta autora israelí ofrece a súa visión sobre o conflito sen abordalo directamente. Na súa obra máis significada, Metralla, dous mozos tratan de averiguar se un home desaparecido morreu ou non nunha acción terrorista.
Tel Aviv: luz mediterránea, rañaceos e Bauhaus
O percorrido dos protagonistas na procura de indicios válelle a Modan para retratar unha Tel Aviv luminosa e dinámica, concentrada nas súas propias rutinas e en cuxa arquitectura se percibe aínda a pegada do bauhaus dos anos 30. Apenas se fala do atentado, as súas causas non se cuestionan, nin se menciona aos seus autores; a violencia asúmese coma unha presenza cotiá, molesta pero inevitable.
Son moitas as cousas que teñen acontecido nos quince anos que separan as obras de Sacco e Modan e, sen embargo, o rostro do conflito apenas cambiou neste tempo.
Viaxa ata Tel Aviv:
Visualizar o mapa ampliado
Publicado o 15 Apr 2009
Dende a acción superheroica de Spiderman ou Os 4 Fantásticos á achega futurista do DMZ de Brian Wood e Riccardo Burchielli, pasando pola visión independente de autores como Ben Katchor ou Julie Doucet, son moitas as versións da cidade de Nova York que ofrece o mundo do cómic.
Cumpridos os sesenta anos, Will Eisner sentiu a necesidade de poñer en valor o oficio que exercera dende a súa mocedade, o de autor de cómics. Foi entón cando escribiu e debuxou catro relatos ambientados na cidade de Nova York que verían a luz en 1978 baixo o título de Contrato con Deus, obra que pasaría á historia por traspasar as fronteiras temáticas que ata entón se lle impoñían á banda deseñada e explorar conscientemente os recursos narrativos que lle son proprios. .
As historias que compoñen o volume transcurren no mesmo edificio, o número 55 da ficticia avenida Dropsie. Se quixeramos elaborar un rueiro imaxinario da cidade de Nova York deberiamos concederlle un lugar preferente a esta rúa situada no corazón do Bronx, que Eisner convertiría en escenario privilexiado das súas historias neoiorquinas. Arredor da avenida Dropsie xurde unha veciñanza composta por tenements, edificios de varios pisos habitados por persoas de orixe humilde, moitos deles inmigrantes, e nos que un súper exerce a autoridade por delegación do propietario. Eisner crea unha paisaxe deprimida e frustrante, que aboca sutilmente aos seus habitantes á depredación mutua. O autor voltaría a este escenario en Arelas de vivir (1983) e A avenida Dropsie (1995), novela gráfica que narra a historia da rúa dende a súa orixe rural no século XIX ata finais do século XX.
Pero non foron éstas as súas únicas aproximacións á Grande Mazá. En Nova York: a gran cidade (1981-1986) e Apuntamentos sobre a xente da cidade (1989) Eisner retrátase a si mesmo como testemuña do incansable trafego da capital neoiorquina. Con elementos xenuinamente urbáns (xanelas, buzóns, bocas de incendio…) como excusa argumental, Eisner constrúe fugaces episodios protagonizados por xente anónima que baila ao son que lle marca a cidade, nunha vertixinosa loita pola supervivencia cotiá.
Outra obra esencial da historia do cómic, Watchmen (1985) de Alan Moore e Dave Gibbons, toma tamén as rúas da capital neoiorquina coma escenario, desta volta para levar a cabo unha sórdida desmitificación da figura do superheroe. Fronte ao tratamento global e exhaustivo de Eisner, a achega de Moore e Gibbons é sintética: a grande cidade vese reducida a unha rúa anónima, teatralmente caracterizada (a beirarrúa, un quiosco, unha farola) coma un recanto vulgar e insignificante que rematará sendo o epicentro dun evento global, a zona cero do noso rueiro imaxinario.
De querermos darlle unha última volta de parafuso á nosa guía de NY podemos deternos na adaptación ao cómic que Paul Karasik e David Mazzuchelli fixeron en 1994 da novela Cidade de cristal de Paul Auster. O seu compromiso coa enigmática prosa do orixinal levounos a construir un complexo aparello formal co que dar resposta a unha trama tan laberíntica como fascinante. Nela, un escritor que finxe ser detective experimenta o esfarelamento da súa identidade mentres traza unha ruta imaxinaria polo rueiro real de Nova York. No final do traxecto só queda a cidade.
Localización
Ver mapa máis grande
RSS